نبض تولید ملی در رگهای صنعت چوب و کاغذ
دکتر محمد جعفر فردحسینی
مدیرعامل شرکت صنعت چوب و کاغذ مازندران
در ادبیات توسعه صنعتی، «اقتصاد تولیدمحور» در نقطه مقابل اقتصاد مصرفگرا، تجاریمسلک و خامفروش قرار دارد. این الگو بر مبنای خلق ارزش افزوده واقعی، انباشت دانش فنی، تکمیل حلقههای زنجیره تأمین و بهرهگیری بهینه از پتانسیلهای سرزمینی تعریف میشود. صنعت چوب، کاغذ و صنایع سلولزی یکی از راهبردیترین بسترهایی است که تجلی عینی این شاخصهها را در آن میتوان رصد و ارزیابی کرد؛ صنعتی زیرساختی که پیوندی ناگسستنی میان امنیت فرهنگی (کاغذ تحریر و نشر)، امنیت غذایی و دارویی (بستهبندی و کارتنسازی) و صنایع ساختمانی برقرار میکند.
نخستین شاخصه اقتصاد تولیدمحور، توانایی تبدیل نهادههای اولیه به محصولات پیچیده با ارزش افزوده بالاست. در صنعت چوب و کاغذ، گردهبینه خام یا ضایعات کشاورزی (نظیر باگاس نیشکر) با گذر از فرآیندهای شیمیایی و مکانیکی پیشرفته، به خمیر کاغذ، کاغذ چاپ و تحریر، مقوای صنعتی، MDF و نئوپان تبدیل میشوند. این تبدیل فرآیندمحور، مانع از هدررفت منابع و سبب چند برابر شدن ارزش سرمایه در مقایسه با فروش چوب خام میگردد. تولیدمحوری مدرن بدون پایداری زیستمحیطی عقیم است. صنعت چوب و کاغذ تجلی برجسته «تولید زاینده» است.با احداث جنگلهای دستکاشت صنوبر و اکالیپتوس، بدون آسیب به جنگلهای طبیعی، ماده اولیه صنعت تأمین و ریه تنفسی کشور احیا میشود.همچنین بخش بزرگی از مقوا و بستهبندی کشور حاصل جمعآوری و بازیافت ضایعات کاغذی است که کاهش چشمگیر مصرف آب، انرژی و قطع درختان را رقم میزند.
از سوی دیگر، وابستگی در محصولاتی چون کاغذ تحریر یا کارتنهای بستهبندی صادراتی، اهرم فشاری در دوران تحریم یا نوسانات ارزی است. تبلور اقتصاد تولیدمحور در این صنعت موجب مهار خروج میلیاردها دلار ارز، پایداری صادرات سایر بخشها (بهویژه کشاورزی و پتروشیمی از طریق تأمین بستهبندی) و دستیابی به خودکفایی راهبردی در اقلام عمومی میگردد.باید توجه داشت صنایع سلولزی به دلیل نیاز به استقرار در نزدیکی منابع آب و مواد اولیه، غالباً در استانهای کمتربرخوردار یا حاشیهای استقرار مییابند. این صنعت با پیوند زدن نیروی کار روستایی و کشاورزی (در بخش کاشت و بهرهبرداری) به مهندسان و متخصصان صنعتی (در کارخانهها)، موجب توزیع عادلانه ثروت و جلوگیری از مهاجرت بیرویه به کلانشهرها میشود.
در نهایت اینکه تبلور اقتصاد تولیدمحور در صنعت چوب و کاغذ اثبات میکند که توسعه پایدار در گرو تکیه بر منابع تجدیدپذیر، نوسازی فناوری و زنجیرههای یکپارچه ارزش است. ارتقای بهرهوری در این صنعت نه یک انتخاب بخشی، بلکه نمادی عینی از خروج از مدار اقتصاد تکمحصولی و حرکت به سوی خوداتکایی و اقتدار ملی پایدار است.
