دیپلماسی اقتدار مواجهه هوشمندانه با تهدیدات در عصر گذار

دیپلماسی اقتدار مواجهه هوشمندانه با تهدیدات در عصر گذار

سیدمحمد بحرینیان
فضای بین‌الملل در سال‌های اخیر شاهد تغییرات شگرفی در ماهیت تهدیدات بوده است. اگر در دهه‌های گذشته، تهدیدات صرفاً در تقابل‌های نظامی خلاصه می‌شد، امروز ترکیبی از جنگ‌های شناختی، تحریم‌های اقتصادی فراگیر و رقابت بر سر فناوری‌های نوظهور، نظم نوین جهانی را شکل داده است. در این میان، بازگشت یا تداوم رویکردهای تهاجمی در سیاست خارجی ایالات متحده، به‌ویژه از سوی چهره‌هایی نظیر دونالد ترامپ، پرسش‌های جدی را پیش روی تحلیلگران قرار می‌دهد.
تهدیدات ترامپ علیه ایران را نباید صرفاً در قالب لفاظی‌های انتخاباتی یا شخصی‌سازی سیاست خارجی تحلیل کرد. این تهدیدات نشانه یک راهبرد کلان برای «تغییر موازنه قدرت» از طریق فشار حداکثری است. ترامپ با تکیه بر ابزار تحریم و تهدید به انزوای سیاسی، به دنبال تضعیف مولفه‌های قدرت ملی ایران است تا تهران را در موقعیت ضعف به پای میز مذاکره بکشاند. این رویکرد نشان‌دهنده آن است که نظم بین‌الملل بیش از هر زمان دیگری به سمت «یک‌جانبه‌گرایی تهاجمی» میل پیدا کرده و توافقات بین‌المللی لزوماً تضمین‌کننده امنیت کشورها نیستند.
اما در برابر چنین وضعیتی چگونه باید عمل کرد؟ پاسخ در «ترکیب قدرت سخت و نرم» نهفته است. نخستین گام، تقویت زیرساخت‌های داخلی و تاب‌آوری اقتصادی است. اقتصادی که در برابر تکانه‌های خارجی مقاوم باشد، بزرگترین ابزار بازدارندگی در برابر تهدیدات ترامپیسم است. ایران باید نشان دهد که ابزار تحریم، کارایی خود را در تغییر محاسبات راهبردی نظام از دست داده است.
در گام دوم، دیپلماسی فعال و چندجانبه‌گرا ضرورت دارد. تقویت پیوند با قدرت‌های نوظهور شرق و گسترش روابط با کشورهای همسایه، می‌تواند فضای تنفسی ایجاد کرده و پروژه انزوای ایران را با شکست مواجه کند. باید با زبانی مقتدرانه اما هوشمندانه در عرصه بین‌الملل حضور یافت و از هرگونه کنش هیجانی که در زمین بازی دشمن تعریف می‌شود، پرهیز کرد.
مواجهه با تهدیدات نوین مستلزم «وحدت کلمه» در داخل است. پیام واحدی که از سوی حاکمیت و مردم به جهان مخابره می‌شود، باید حاوی این معنا باشد که ایران ضمن استقبال از تعامل سازنده، در برابر هرگونه زورگویی و تهدید علیه منافع ملی خود، از تمام ظرفیت‌های دفاعی و دیپلماتیک برای پاسخ قاطع بهره خواهد برد. دوران «بزن و دررو» به پایان رسیده و هرگونه تهدید، هزینه‌ای گزاف برای تهدیدکننده به همراه خواهد داشت.